Байланыс:
+7(701) 612-18-27
С.Сейфуллин 5 үй,7
» » ЕЛ ДЕСЕК ЕРЕН ЕСКЕ ТҮСЕДІ

ЕЛ ДЕСЕК ЕРЕН ЕСКЕ ТҮСЕДІ

03 июль 2019, Среда
401
0

Неге екенін білмеймін, замандасым әрі досым Ерен Жұмағұлов есіме түссе болды – көз алдыма Алтайдың ай­бақ-сайбақ алып шыңдары, бір-біріне іркес-тіркес созылып кете беретін қоңыр жон жоталары, қақ күмісше жарқыраған Мұзтаудың ақшаңқан келбеті көз алдыма келеді де тұрады. Тауда туып, таста өскен біз секілді пақырларыңыз әлі күн­ге «табиғат» дегенді мұнар таулар мен мұзарт шыңдар, ит тұмсығы өтпес тайга, сабалақ сақал қара орман деп білеміз. Өйтпегенде қайтеміз, шыр етіп дүниеге келіп, көз ашқан­дағы көргеніміз сол сурет болса... 
Жерлес жазушы Дидахмет Әшімханұлы ел орталығы Алматыдан Арқа жаққа көшкен жылдары Астанада үш ай қызмет істеп, «тауы жоқ екен» деп Алматыға қайтып кеткен деседі. Дәл осы әңгімеге мен сенемін. Алтайда өсіп, Алатаудың бауырында ғұмыр кешкен Дидахметті мен де түсінген­деймін. 
Арқада өскен ағайын мұндай сөзді көңілдеріне ала қоймас деп ойлаймын. Сол Астанада қызмет істеп, өсіп-өніп біздің де тұрып жатқанымызға мінеки он бес жылдан асты. Судай сіңіп, тастай баттық, құдандалы–жекжатты болдық. Астана біздің де намысымыз, үміт артқан келешегіміз. Сөй­те тұра, осы он жылдың ішінде бірде-бір рет түсіме қала­дағы тірлігім кіріп көрмепті. Апырай, десеңші, пайғамбар жасынан астық, әлі күнге дейін ауылдағы қызыл қарағайдан салынған төрт қанат үйлер, сегіз ай қыс, төрт ай ғана жаз бо­латын табиғаты қатал, тірлігі тауқыметті, бірақ жерұйықтай таңғажайып туған жерім көз алдымнан бір кеткен емес. 
Қазір ауыл десек, ел десек Ерен еске түсетіні бар. Қызық, Өр Алтайдағы әлгі таңғажайып табиғаттың жалғыз қожайыны, иесі Ерен секілді елестейді де тұрады. 
Анау бір жылдарғы оңтайландыру тұсында Шығыс Қа­зақстан облысының Катонқарағай ауданының заты ке­тіп, аты ғана қалған. Аудан орталығы жүз шақырымдағы Үлкен-Нарын ауылына ауысты. Сол-ақ екен, жергілікті халық үдере көтеріліп, қопарыла көшкен. Біреулер аудан орталығына, біреулер облысқа қарай бет түзеді. Енді бір топ Алматы мен Астанаға қарай жылжыған (солардың қатарын­да мына мен де бармын). Қаңырай бастаған Катонқарағай­да қалған азаматтар бірен-саран ғана еді. Соның бірі Ерен Жұмағұлов болатын. Оның жұбайы Айтжамал – аудандағы жоғары категориялы жалғыз бактериолог дәрігер-ді. Еке­уі қара шаңырақтың отын өшірмей, қарапайым тірліктерін жасап ауылда қала берді. Олар әлі күнге сол орындарынан тапжылған жоқ, сол ауылда аман-есен тұрып жатыр. Үйдегі балалар да қанаттанып ұшып, әлдеқашан жан-жаққа тарап кеткен. Жыл құсындай жылына жалғыз рет келісіп қайты­сады. Олжас пен Алмас қауіпсіздік органында қызметте. Кенжелері Ерасыл Астанадағы Қонаев атындағы колледжді бітірген. Үлкені Олжас үйленген, келіндері Әлия екеуі Әми­на атты немере сүйдіріп отыр. 
Сөйтіп, бүгінде қара шаңырақта екеуі ғана қалған. Бі­рақ жалғызсырап жүрген олар жоқ, ала жаз қоңыр күз бойы үйлерінен қонақ арылған емес. Өзімен аралас-құралас достарын былай қойғанда, Астана мен Алматының Алтайға демалуға ағылған зиялысының ат шалдырып аттанысатын бекеті осы үй. 
Ел десек ең бірінші Ерен еске түсетіні тегі содан болса ке­рек. 
* * * 
Ол 1967 жылы Чернова орта мектепті бітіре салысымен еңбек жолын «Чернова» бұғы кеңшарында жұмысшы бо­лып бастаған еді. Онан кейін механизаторлыққа оқыды. Екі жыл әскери борышын өтеп қайтты. Дене шынықтыру тех­никумын тәмамдағаны тағы бар. Кейіннен университеттің табиғат қорғау факультетін бітірді. Мектепте мұғалім бол­ды, біраз жыл директорлық қызметті атқарды. Алты жыл аң шаруашылығы қоғамын басқарды. Оңқай асықтай шымыр, тумысынан спортшы Ерекең, табиғат қорғау ісімен тығыз байланысты. Әсіресе осы жұмысқа бар ынта – жі­герін салған. 
Ауданның табиғат жағдайын, аңдар мен құстар саласын, жан-жануарлар дүниесін бес саусақтай білетін бұл жақта біреу болса – ол Ерен еді. Соны ескеріп, 2001 жылы Ерен Жұмағұловты жаңадан құрылған Катонқарағай мемлекеттік ұлттық табиғи паркіне бас директор етіп тағайындаған. Бұл Қазақстан Алтайындағы тұңғыш табиғи парк болатын. Ал­тайда сирек кездесетін аң-құстар, дәрілік-шипалық шөптер, орман мен тоғай жеткілікті ғой. Әсіресе қылқан жапырақты алтай тайгасы кеңес заманында аяусыз оталып кетті. Ен­дігі міндет – тәуелсіз Қазақстанның байлығын сақтау ке­рек-ті. Парктің ұйымдастыруымен табиғат кешенін тиім­ді сақтау және қалпына келтіру үшін ерекше қорғалатын табиғат аумағының тәртібі енгізілдіАтқарар істер ұлан- ғайыр еді. Бей-берекет аулаудан үркіп, Ресей ауып кеткен жабайы аңдар санын көбейту, браконьерліктің жолын кесу жұмыстарын қолға алумен бірге, биотехникалық шаралар кешенін жүзеге асыру, қолдан көшет отырғызып, аумақтағы орман көлемін ұлғайту, тұнып тұрған тайганы өрт апатынан сақтау секілді күрделі міндеттер тұрды
Ерен Жұмағұловтың ұжымы осы шараның бәріне бел шешіп кірісті, көптеген игілікті шаралардың ұйытқысы бола білді. Белқарағай орманшылығындағы бұрыннан бар питомникті қалпына келтірді. Онда миллиондаған ағаш кө­шеттері өсіріліп, жан-жаққа таратылуда. Алды Астанаға да жеткізілді. Ауданның барлық мектептерінде мектеп орман­шылықтары мен экологтар клубы құрылды. Соның нәтиже­сінде Өрел орта мектебінің жас орманшылары Санкт-Пе­тербургте өткен халықаралық конкурсқа қатысып, «Алтын бүршік» Гран При жүлдесін жеңіп алды. «Жасыл алаң» атты экологтар мен туристер слетін өткізу жыл сайынғы дәстүр­ге айналды. Туризмді дамыту жөнінде де біршама шаралар жүзеге асырылды. Қаракөлде, Рахман қайнарында туристік базалар салынды. Туристер жүретін соқпақтар құлаған ағаш, көлденең тастардан тазартылып, жол бойы әр тұста демала­тын көптеген беседкалар пайда болды. Бір сөзбен айтқанда, сол кезде Ерекеңнің жетекшілігімен атқарылған шаруалар шаш-етектен еді. 
Әрине, жаңадан құрылған Катонқарағай табиғи ұлттық паркінің аяғынан тұрып, орнығуына Ереннің ерекше еңбек сіңіргенін ешкім де жоққа шығара алмас. Сол үшін де оны жерлестері әлі күнге құрметтейді, сыйлайды. Өрт демекші, осыдан екі жыл бұрынғы ыстық жазда Алтайда үш ай бойы бір тамшы тамбай жер дүниені күйдіріп кеткен. Сонда Рах­ман қайнарындағы жыныс орманда алапат өрт болған. Най­зағайдан шықты ма, жоқ әлде пәтуасыз біреу машина тере­зесінен шылымының қалдығын шертіп жіберді ме, табиғат апаты аяқ астынан бұрқ ете қалған. Ұйқы жоқ, күлкі жоқ, аудан болып, күн демей, түн демей айға жуық арпалысты. Ақыры өртті зорға өшірісті. 
Мұндайда белгілі ғой, қатысы шамалы болса да, бірінші басшы жауап беруге тиіс. Солай болды да, Ерен қадірін ке­тірмей жұмысын тапсырған болатын. 
* * * 
Ерекең көп сөзге жоқ, ұстамды, сабырлы азамат. Достары көп, әсіресе жазушылар, баспагерлер, журналистер, өнер адамдары арасында. Келемін деушілерге, елді, жерді аралап көремін деушілерге әрқашан да құшағы ашық, қолдан кел­ген көмегі әрқашан әзір. Астанада, Алматыда тұратын бір топ қаламгерлер жаз, күз уақытында Алтайға бірнеше рет бардық. Ондағы жер төресі Шабанбай жайлауына, Рахман қайнарына, жер кіндігі деп жүрген атақты Мұзтауға, Көк­көл, Шындығатай рудниктерінің орнына, Тарғыбатай жай­лауына, Марқакөлге машинамен, атпен, жаяулап сан рет са­пар шеккеніміз есімізде. 
Катонқарағайдың тумасы, көрнекті жазушы, Мемле­кеттік сыйлықтың иегері Әлібек Асқаров туған жердегі са­пар-саяхаттарының қорытындысы іспетті етіп өткен жылы «Алтай, алтын бесік, атажұрт» атты көркем безендірілген та­маша кітап шығарды. Тарихи-танымдық сипаттағы жазба­лары Катонқарағай ауданының тамаша табиғатын, туризмді насихаттаудың айқын үлгісі десе де болғандай. Қазір бұл кі­тап әрбір туристің жолбасшысы болып, қолдан-қолға тимеуде. Алтайға барған ағайын бұл кітапты қалап алып, тәбәрік ретінде қолтықтап кетісіп жүр. Айтайын дегенім, мінеки, осы кітаптың бас кейіпкері де Ерен Жұмағұлов. Әлекеңді қолды-аяққа тұрғызбай жыл сайын табанын тау мен тасқа салып, түзде түнетіп, тағылыққа үйреткен осы Ерекең. 
Сый-сияпаттан, ел алғысынан Ерен бүгін де кенде емес. Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хаты мен Құрмет грамотасы, республикалық Орман және аңшылық комитетінің, Туризм және спорт министрлігінің алғыс хат­тары, облыс пен аудан әкімдерінің марапаттары қажырлы еңбектің, ел құрметінің куәсі болса керек. 
Ол қоғамдық істерге де белсене атсалысып жүр. «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясы фракциясының төрағасы. Үш шақырылуда қатарынан аудандық мәслихат­тың депутаты болып сайланды, Катонқарағай ауданының Құрметті азаматы. 54 
Ерен Жұмағұлов мемлекеттік тарихи-мәдени қорық мұражайын ұйымдастыру жөніндегі Берелдегі жұмыстарға басшылық етті. Ол жерде аспан астындағы ашық мұражай ашылды. Амандық болса бұл жерге еліміздің түкпір-түкпірі­нен, шетелдерден туристер ағылатын күн де туар. Үкімет ше­шімімен атқарылып жатқан мұндағы шаруалар сәтін салып ойдағыдай аяқталса, маңызы аса зор абыройлы іс болары­на ешқандай күмән жоқ. Мұндағы көне дәуірдің көшпен- 
ділер мәдениетіне жататын біздің арғы ата-бабаларымыз деп жүрген скиф-сақ халықтарының-ежелгі түркілердің Алтайды мекен еткендігінің, олардың Алтайдан тарағандығының айқын дәлелі болып табылатын бұл жәдігерлердің ғылым үшін маңызы ерекше екендігі айтылып жүр. Осындай бұл­тартпас деректер арқылы тарихи сана мен тарихты жаңаша пайымдауға мүмкіндік жасауға жол ашылатыны қуанарлық жайт. Алайда бұл тарихи-мәдени кешенді салу жұмыстары енді-енді ғана жүріп жатыр. Алда атқарылар іс өте көп және бұл өзі өте жауапты шаруа болайын деп тұр. Оны ойдағыдай жүзеге асыруға орасан зор күш-жігер, қажыр-қайрат пен бі­ліктілік қажет болатыны өзінен-өзі түсінікті. Бір қуанарлығы іс басында Ерен секілді тәжірибелі, ой-өрісі кең, мықты азаматтың жүргендігі еді. Ерен Берел қорық-мұражайының жұмысын жолға қойып, онда бірер жыл жұмыс істеген соң зейнет демалысына шығып Астанаға келіп тұрақтады. 
Қадірлі замандасымыз, ардақты азамат Ерен Қадөшұлы Жұмағұловтың өнегелі өмірін айтудағы мақсат – егемен елі­міздің буыны бекіп, бұғанасы қатуына өзіндік үлес қосып жүрген, туған жерінің нағыз патриоты жайлы әңгімені өзге­лер де білсе, жастар өнеге тұтса деген ниет еді. Жақсының жақсылығын айту да бір ғанибет іс қой.
Талқылау
Пікір қалдыру
Пікірлер (0)
Түсініктеме
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік Кітап палатасы
"Ақпараттық-технологиялық орталығы "РМР" Қоғамдық қоры